Početna / Zanimljivosti / ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena?
Panda dizajn

ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena?

Kurajber, kurđel, ožimikura, sajkatava… Ne, ovo nisu specijaliteti japanske kuhinje, već samo delić naziva za srodničke veze u Srbiji. Osim što nazivi za rodbinske veze ponekad umeju da zbune i one koji su ceo svoj život proveli u ovoj zemlji, njih je takođe gotovo nemoguće prevesti ni na jedan drugi jezik.

ff  ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena? ff

Kako je objasnio doktor Miloš Matić, savetnik u Etnografskom muzeju, razvijena terminologija srodstva zapravo ukazuje na kompleksnu i razvijenu društvenu strukturu.

– Zanimljivo je da su mnoga takozvana primitivna društva (američka, azijska, afrička) zapravo imala veoma razvijenu društvenu organizaciju i kompleksne srodničke odnose, iako nisu bila tehnološki razvijena. Naravno, postoje i obrnuti primeri, gde tehnološki razvijena društva imaju jednostavnije srodničke odnose, kao na primer angloskaksonska društva – rekao je Matić.

Ipak, prema rečima dr Matića, nemaju samo Srbi nazive za sve srodničke veze, već ih zapravo imaju i mnogi indoevropski narodi, što uključuje slovenske narode.

fff  ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena? fff

Iako se u narodu obično uzima u obzir srodstvo do sedmog kolena, dr Matić kaže da u popularnoj literaturi postoje spiskovi predaka i do mnogo više kolena unazad.

Srodničke veze

0. Sin i ćerka – deca

1. Otac i majka – roditelji

2. Baba i deda – roditelji vaših roditelja

3. Prababa i pradeda – roditelji vaših baka i deka

4. Čukunbaba i čukundeda – roditelji vaših prabaka i pradeka

5. Navrbaba i navrdeda – roditelji čukunbaba i čukundeda

6. Kurđel i kurđela – roditelji navrbaba i navrdeda

7. Askurđel i askurđela – roditelji vaših kurđela i kurđeli

8. Kurđun i kurđuna – roditelji askurđela i askurđele

9. Kurlebalo i kurlebala – roditelji kurđuna i kurđune

10. Sukurdol i sukurdola – roditelji kurlebala i kurlebaloa

11. Sudepač i sudepača – roditelji vaših sukurdola i sukurdoli

12. Parđupan i parđupana – roditelji sudepača i sudepači

13. Ožimikura i ožimikurka – roditelji vaših parđupana i parđupanki

14. Kurajber i kurajberka – naziv za roditelje vaših ožimikura i ožimikurki

15. Sajkatava i sajkatavka – roditelji kurajbera i kurajberki

16. Beli orao i bela pčela – roditelji sajkatava i sajkatavki

– U naučno zasnovanoj literaturi ne postoji jasan i ujednačen spisak svih naziva srodničkih odnosa. Popularna literatura donosi spisak o precima do 16 kolena unazad, ali treba imati na umu da postoje i pobočni srodnici po muškoj i ženskoj liniji, to jest kognatski i agnatski srodnici – kaže Miloš Matić.

Da li vam je baka objasnila celo porodično stablo?  ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena? t

Da li vam je baka objasnila celo porodično stablo?

Računanje krvnog srodstva

Ovo je razvrstavanje krvnih srodnika po linijama i stupnjevima.

Postoje dve linije – uspravna i pobočna linija.

Uspravnu liniju čine osobe koje potiču jedna od druge, odnosno preci i potomci (pradeda – deda – otac – sin – unuk – praunuk).

Pobočnu liniju čine osobe koje ne potiču jedna od druge, ali imaju zajedničkog pretka (braća, stric – nećak, bratići, itd…). Pobočni srodnici mogu biti punokrvni (ako imaju oba zajednička roditelja) ili polukrvni (ako imaju samo zajedničkog oca, ili samo zajedničku majku).

Raznovrsni srodnički termini se koriste za jasnu srodničku, ali i društvenu klasifikaciju. Neki termin ne označava isključivo nekog srodnika, već ujedno ukazuje i na njegovu društvenu bliskost ili udaljenost u odnosu na pojedinca. To je mnogo izraženije u horizontalnim srodničkim odnosima, tj. kod pobočnih srodnika, a ne po vertikali predaka.

Odakle nazivi poput „bela pčela“?

Termini, odnosno nazivi za srodničke odnose, „osmišljeni“ su davno u prošlosti. Razvijali su se kako se i jezik razvijao. Ne postoje jasni pisani tragovi i izvori koji bi omogućili jasno utvrđivanje porekla pojedinih termina.

– Sve termini su narodna tvorevina, deo narodnog jezika i govora, a ne stvar pojedinca, odnosno, nisu pojedinci uvodili ove termine u upotrebu. Dakle, većina termina je indoevropskog porekla, pa otuda i sličnost ključnih termina (kao što su mama, tata, baba, deda) u evropskim jezicima – objasnio je naš sagovornik.

Kako je doktor Matić rekao, termin bela pčela nastao je prostom asocijacijom.

– Ovaj termin nastao je od asocijacije na rojenje pčela. U ovom slučaju, rojenje pčela se gleda kao – „rojenje potomaka“ – rekao je on.

Osim srodničkih veza i termina koje bune gotovo sve, gotovo da ne zaostaju ni oni „malo jednostavniji“ termini. Česta je pojava da se ljudi zbune u određivanju ko je kome jetrva, zaova, ali i koja je razlika između svastike i svastičine.

a  ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena? a

Porodica

Otac i majka – roditelji

Očuh i maćeha – supružnik roditelja koji nije u krvnom srodstvu sa detetom

Sin i ćerka – deca roditelja

Pastorak i pastorka – deca supružnika sa kojima nisu u krvnom srodstvu

Brat i sestra – muško i žensko dete istih roditelja

Polubrat i polusestra – muško i žensko dete koji imaju zajedničkog jednog roditelja

Rođački odnosi

Stric i strina – stric je brat vašeg oca, a strina je njegova supruga

Ujak i ujna – ujak je brat vaše majke a ujna njegova supruga

Tetka i teča – tetka je sestra vašeg oca ili majke, a teča je njen suprug koji nije u krvnom srodstvu sa vama

Sinovac i sinovica – sin jednog brata ili sestre drugom bratu ili sestri

Nećak ili nećaka – deca vašeg brata

Sestrić i sestričina – deca vaše sestre

Bratić – sin vašeg strica ili tetke

Bračni odnosi

Svekar – otac vašeg muža

Svekrva – majka vašeg muža

Tast – otac vaše supruge

Tašta – majka vaše supruge

Snaja – supruga vašeg sina, unuka ili brata

Zet – suprug vaše ćerke ili sestre

Šurak – brat vaše supruge

Šurnjaja – supruga brata vaše supruge

Svastika – sestra vaše supruge

Pašenog – muž sestre vaše supruge

Svastić i svastičina – deca sestre vaše supruge

Dever – brat vašeg muža

Zaova – sestra vašeg muža

Svojak – muž vaše zaove

Jetrva – supruga brata vašeg muža

emmezeta