Početna / Zanimljivosti / ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena?

ASKURĐEL, KURAJBER, BELI ORAO Znate li ko vam je ko u rođačkim vezama do 16. kolena?

Kurajber, kurđel, ožimikura, sajkatava… Ne, ovo nisu specijaliteti japanske kuhinje, već samo delić naziva za srodničke veze u Srbiji. Osim što nazivi za rodbinske veze ponekad umeju da zbune i one koji su ceo svoj život proveli u ovoj zemlji, njih je takođe gotovo nemoguće prevesti ni na jedan drugi jezik.

ff

Kako je objasnio doktor Miloš Matić, savetnik u Etnografskom muzeju, razvijena terminologija srodstva zapravo ukazuje na kompleksnu i razvijenu društvenu strukturu.

– Zanimljivo je da su mnoga takozvana primitivna društva (američka, azijska, afrička) zapravo imala veoma razvijenu društvenu organizaciju i kompleksne srodničke odnose, iako nisu bila tehnološki razvijena. Naravno, postoje i obrnuti primeri, gde tehnološki razvijena društva imaju jednostavnije srodničke odnose, kao na primer angloskaksonska društva – rekao je Matić.

Ipak, prema rečima dr Matića, nemaju samo Srbi nazive za sve srodničke veze, već ih zapravo imaju i mnogi indoevropski narodi, što uključuje slovenske narode.

fff

Iako se u narodu obično uzima u obzir srodstvo do sedmog kolena, dr Matić kaže da u popularnoj literaturi postoje spiskovi predaka i do mnogo više kolena unazad.

Srodničke veze

0. Sin i ćerka – deca

1. Otac i majka – roditelji

2. Baba i deda – roditelji vaših roditelja

3. Prababa i pradeda – roditelji vaših baka i deka

4. Čukunbaba i čukundeda – roditelji vaših prabaka i pradeka

5. Navrbaba i navrdeda – roditelji čukunbaba i čukundeda

6. Kurđel i kurđela – roditelji navrbaba i navrdeda

7. Askurđel i askurđela – roditelji vaših kurđela i kurđeli

8. Kurđun i kurđuna – roditelji askurđela i askurđele

9. Kurlebalo i kurlebala – roditelji kurđuna i kurđune

10. Sukurdol i sukurdola – roditelji kurlebala i kurlebaloa

11. Sudepač i sudepača – roditelji vaših sukurdola i sukurdoli

12. Parđupan i parđupana – roditelji sudepača i sudepači

13. Ožimikura i ožimikurka – roditelji vaših parđupana i parđupanki

14. Kurajber i kurajberka – naziv za roditelje vaših ožimikura i ožimikurki

15. Sajkatava i sajkatavka – roditelji kurajbera i kurajberki

16. Beli orao i bela pčela – roditelji sajkatava i sajkatavki

– U naučno zasnovanoj literaturi ne postoji jasan i ujednačen spisak svih naziva srodničkih odnosa. Popularna literatura donosi spisak o precima do 16 kolena unazad, ali treba imati na umu da postoje i pobočni srodnici po muškoj i ženskoj liniji, to jest kognatski i agnatski srodnici – kaže Miloš Matić.

Da li vam je baka objasnila celo porodično stablo?

Da li vam je baka objasnila celo porodično stablo?

Računanje krvnog srodstva

Ovo je razvrstavanje krvnih srodnika po linijama i stupnjevima.

Postoje dve linije – uspravna i pobočna linija.

Uspravnu liniju čine osobe koje potiču jedna od druge, odnosno preci i potomci (pradeda – deda – otac – sin – unuk – praunuk).

Pobočnu liniju čine osobe koje ne potiču jedna od druge, ali imaju zajedničkog pretka (braća, stric – nećak, bratići, itd…). Pobočni srodnici mogu biti punokrvni (ako imaju oba zajednička roditelja) ili polukrvni (ako imaju samo zajedničkog oca, ili samo zajedničku majku).

Raznovrsni srodnički termini se koriste za jasnu srodničku, ali i društvenu klasifikaciju. Neki termin ne označava isključivo nekog srodnika, već ujedno ukazuje i na njegovu društvenu bliskost ili udaljenost u odnosu na pojedinca. To je mnogo izraženije u horizontalnim srodničkim odnosima, tj. kod pobočnih srodnika, a ne po vertikali predaka.

Odakle nazivi poput „bela pčela“?

Termini, odnosno nazivi za srodničke odnose, „osmišljeni“ su davno u prošlosti. Razvijali su se kako se i jezik razvijao. Ne postoje jasni pisani tragovi i izvori koji bi omogućili jasno utvrđivanje porekla pojedinih termina.

– Sve termini su narodna tvorevina, deo narodnog jezika i govora, a ne stvar pojedinca, odnosno, nisu pojedinci uvodili ove termine u upotrebu. Dakle, većina termina je indoevropskog porekla, pa otuda i sličnost ključnih termina (kao što su mama, tata, baba, deda) u evropskim jezicima – objasnio je naš sagovornik.

Kako je doktor Matić rekao, termin bela pčela nastao je prostom asocijacijom.

– Ovaj termin nastao je od asocijacije na rojenje pčela. U ovom slučaju, rojenje pčela se gleda kao – „rojenje potomaka“ – rekao je on.

Osim srodničkih veza i termina koje bune gotovo sve, gotovo da ne zaostaju ni oni „malo jednostavniji“ termini. Česta je pojava da se ljudi zbune u određivanju ko je kome jetrva, zaova, ali i koja je razlika između svastike i svastičine.

a

Porodica

Otac i majka – roditelji

Očuh i maćeha – supružnik roditelja koji nije u krvnom srodstvu sa detetom

Sin i ćerka – deca roditelja

Pastorak i pastorka – deca supružnika sa kojima nisu u krvnom srodstvu

Brat i sestra – muško i žensko dete istih roditelja

Polubrat i polusestra – muško i žensko dete koji imaju zajedničkog jednog roditelja

Rođački odnosi

Stric i strina – stric je brat vašeg oca, a strina je njegova supruga

Ujak i ujna – ujak je brat vaše majke a ujna njegova supruga

Tetka i teča – tetka je sestra vašeg oca ili majke, a teča je njen suprug koji nije u krvnom srodstvu sa vama

Sinovac i sinovica – sin jednog brata ili sestre drugom bratu ili sestri

Nećak ili nećaka – deca vašeg brata

Sestrić i sestričina – deca vaše sestre

Bratić – sin vašeg strica ili tetke

Bračni odnosi

Svekar – otac vašeg muža

Svekrva – majka vašeg muža

Tast – otac vaše supruge

Tašta – majka vaše supruge

Snaja – supruga vašeg sina, unuka ili brata

Zet – suprug vaše ćerke ili sestre

Šurak – brat vaše supruge

Šurnjaja – supruga brata vaše supruge

Svastika – sestra vaše supruge

Pašenog – muž sestre vaše supruge

Svastić i svastičina – deca sestre vaše supruge

Dever – brat vašeg muža

Zaova – sestra vašeg muža

Svojak – muž vaše zaove

Jetrva – supruga brata vašeg muža

TV Reporter

Ostavi komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena.

Uključena je moderacija komentara. Vašem komentaru može biti potrebno određeno vreme da se pojavi.